80 jaar bevrijding groots gevierd

Texel maakt zich op voor een uitgebreide viering van tachtig jaar bevrijding. Er staan verspreid over het hele eiland veel activiteiten op het programma: herdenkingen, onthullingen, exposities, voorstellingen, films en andere cultuuruitingen en allerlei activiteiten.

‘De geschiedenis raakt verder weg, maar de werkelijkheid komt dichterbij’

“We zitten op een keerpunt. De geschiedenis raakt verder weg, maar de werkelijkheid komt dichterbij. Daar zit een verbinding”, verwoordt Wikke Huizing, voorzitter van het Comité 4 en 5 mei Texel, de rode draad van de activiteiten. In Den Burg, maar nadrukkelijk ook verspreid over het hele eiland. 

“De generatie die de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt is aan het verdwijnen. Voor alle generaties daarna moet het uit de verhalen komen. Die zijn er genoeg, maar de beleving van de oorlog komt steeds verder van ons af te staan. Dat zie je bijvoorbeeld bij de viering van ‘Adopteer een monument’ door de basisscholen. Je merkt dat kinderen gefascineerd zijn door de verhalen, maar ze koppelen het meer aan Oekraïne en het Midden-Oosten.”

Veteranen leggen een krans tijdens de herdenking van 2022. - Archief Texelse Courant

Dat maakt het dubbel. “Aan de ene kant is oorlog ver weg. Opa en oma kunnen er niet meer over vertellen. Vrijheid is voor de generaties daarna, ook voor mij, vanzelfsprekend. Oorlog wordt steeds meer geschiedenis. Maar door de gebeurtenissen in Oekraïne, het Midden-Oosten en elders komt het ook dichterbij. Daar zit een verbinding.”

“Daarom is het goed dat we op 5 mei onze vrijheid vieren. Dat we er over nadenken wat dat betekent. Ik denk dat op 4 mei het herdenken blijft, maar van karakter verandert. Dat doet het de laatste jaren al. Om de verbinding tussen de geschiedenis en het heden te maken ben ik blij dat Nel Rommets, die als kind de oorlog heeft meegemaakt, zal spreken tijdens de herdenking in de Burght.”

Als voorbeeld noemt Wikke ook het ‘Vrijheidscollege’ op 13 april in Cinema Texel door Evgeniy Levchenko. “Hij is half Russisch en half Oekraïens en legt duidelijke verbindingen. Hij zal ons er ook op wijzen dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is.” Het Vrijheidscollege is van 15:00 tot 16:15 uur. Reserveren is nodig.

Het zijn slechts enkele voorbeelden uit de lange reeks activiteiten in het teken van Herdenking en Bevrijding die de komende maanden worden gehouden. Vijf jaar geleden zou 75 jaar Bevrijding gevierd worden met een groot festival, maar toen gooide corona roet in het eten. Wikke: “Als Comité 4 en 5 mei Texel zijn we in september gestart met de voorbereidingen. We hebben het signaal om het niet in Den Burg te concentreren ter harte genomen en willen de verbinding met de dorpen maken. Daarom hebben we de dorpscommissies en dorpshuizen gevraagd activiteiten te ontplooien.”

“Daar is heel goed gehoor aan gegeven. Het mooie is dat de gemeente dit ruimhartig ondersteunt. Daardoor was er voor elk dorp €5000,- beschikbaar om activiteiten te organiseren. Met als criteria dat het activiteiten voor jong en oud, inwoner en gast en gratis toegankelijk moet zijn. En dat het moet passen bij het thema 80 jaar Bevrijding. Dat is in alle dorpen gelukt. Alleen in Den Burg hebben we als comité de festiviteiten zelf opgepakt en helpt de dorpscommissie daarbij.”

Veel activiteiten, met name die in het teken staan van herdenking, zijn op initiatief van Stichting Veteranen Texel, die deze doorgaans ook zelf uitvoert. De lijnen zijn kort, de veteranen zijn ook vertegenwoordigd in het Comité 4 en 5 mei Texel.

De activiteiten rond 80 jaar bevrijding beginnen op zondag 6 april met de herdenking van de Georgische Opstand bij het monument bij de Joost Dourleinkazerne. Op die dag 80 jaar geleden werden tien Texelaars als represaillemaatregel door de bezetters gefusilleerd op De Mok. Deze herdenking begint om 11:00 uur.

De oude legervoertuigen op een drukke Groeneplaats. - Jeroen van Hattum

Zondag 6 april er ook een fietstocht langs vijftien plekken in en rond Den Hoorn waar iets is gebeurd tijden de Tweede Wereldoorlog. Dit wordt georganiseerd door de dorpscommissie van Den Hoorn.

In De Waldhoorn wordt van 6 april tot 4 mei de documentaire ‘De Russenoorlog’ van Arnold van Bruggen getoond. De aanvangstijden zijn nog niet bekend.

Op vrijdag 26 april start in Public Grill in Den Burg de expositie ‘Vrijheid’ van kunstenaarsvereniging Zout. Te zien tot en met 10 mei. 

Op 2, 3 en 4 mei wordt ‘Familieschriften’ opgevoerd. Dit is een vertelvoorstelling door Ina Schrama en Cor van Heerwaarden over Texelaars in oorlogstijd. Boeren, vissers, onderduikers, Amsterdammertjes, de mannen die naar Assen moesten om dwangarbeid te doen, de beschieting van Den Burg, het vliegveld, de Mok en andere gebeurtenissen komen voorbij. Tijd en plaats worden nog bekendgemaakt.

Op zondag 4 mei worden bij de vuurtoren informatiepanelen onthuld. Daarop staat informatie over de gebeurtenissen bij de vuurtoren. Georgische soldaten verschansten zich tijdens de opstand in de toren, die werd belegerd door de Duitsers.

Op 4 mei is in de Burght de traditionele herdenking. Naast spreker Nel Rommets, zijn er bijdragen van leerlingen van basisscholen, OSG De Hogeberg en de Eilanddichter. Aansluitend is een stille tocht naar de Algemene Begraafplaats, met kransleggingen, twee minuten stilte en het Wilhelmus.

In Den Hoorn begint om 19:30 uur een stille tocht vanaf einde Klif en einde Diek. Vanaf plein samen naar het kerkhof. Korte ceremonie met ‘Last Post’, twee minuten stilte en het ‘Wilhelmus’. Hierna worden bloemstukken gelegd op de graven van oorlogsslachtoffers.

Bijzonder project dat op 4 mei start zijn de panelen van het drieluik ‘De Dag der Geboorte; De nieuwe dag in acht genomen’, gemaakt door Arjan Trap. Voor dit project sprak hij met meerdere 80-jarigen en jonge ouders die net een kindje hebben gekregen. Doordat geïnterviewden van het hele eiland kwamen, is het een mooie weergave van het eiland in de bevrijdingsperiode.

Bevrijdingsfeesten 5 mei

Op maandag 5 mei zijn er in de alle dorpen feestelijke activiteiten om de vrijheid te vieren. Deze worden georganiseerd door de dorpscommissies, elk dorp geeft er zelf invulling aan. Met muziek, spelletjes en andere activiteiten. Meer daarover wordt later bekend. 

Om 20: 00 uur begint in de Burght het Bevrijdingsconcert door het Christelijke muziekvereniging Excelsior, Texels Christelijk Mannenkoor en Asser Mannenkoor. De aanwezigheid van het Asser koor refereert aan de periode dat 700 Texelaars er dwangarbeid moesten verrichten. 

Zaterdag 10 mei is in de kerk van De Waal de Bevrijdingsvertelling ‘Anna is er nog’. Dit is gebaseerd op het eigen verhaal van Bert Vos en op het boek ‘Anna is er nog’ van Berts moeder de Joodse kinderboekenschrijfster Ida Vos. De vertelling wordt afgewisseld met klezmermuziek door de ‘Klezmer Society’. Aanvang 15:00 uur.

Op zondag 18 mei is de ‘Vrijheidstocht’. Daarbij rijdt een colonne van oude militaire voertuigen door alle dorpen. In ieder dorp wordt een optreden verzorgd door de United Sisters. Het repertoire bestaat uit liedjes van de jaren ‘40 tot muziek uit de jaren ‘80/’90. Er wordt Bevrijdingssoep aangeboden na elk optreden en er worden vlaggen uitgewisseld. 

Op dinsdag 20 mei is van 13:00 tot 14:15 uur op de Groeneplaats een bevrijdingsconcert door de Marinierskapel der Koninklijke Marine. 

Op 20 mei wordt in de doopsgezinde kerk van Den Burg een bewerkte versie van opera ‘De Russenoorlog’ opgevoerd. 

De eerder gemaakte opera van Ed de Boer en Pip Barnard is omgezet naar een vertelling met liederen uit deze opera, muzikale ondersteuning en intermezzo’s. Hans Marseille is de verteller, Lauri Brons zingt en wordt begeleid door een pianist aan de concertvleugel.