Ouwe Sunderklaas traditie die al eeuwen bestaat

Het is een volkstraditie die al sinds mensheugenis bestaat en waarbij Texelaars elkaar een avond lang met speulen even vol op de korrel mogen nemen.

Dat is heel in het kort een omschrijving van Ouwe Sunderklaas, de jaarlijkse traditie die komende dinsdagavond op Texel wordt gehouden. Bij deze een paar gewoontes en gebruiken voor buitenstaanders om Ouwe Sunderklaas op de juiste manier te beoordelen.

Het is tijdens Ouwe Sunderklaas vast gebruik in elke dorp dat Texelaars verkleed over straat of langs de huiskamers gaan (dat verschilt per dorp) en iets speulen dat het afgelopen jaar op het eiland heeft plaatsgevonden. Het is spelen, maar dat wordt tijdens Ouwe Sunderklaas speulen genoemd. 

Het kan iets zijn dat in het nieuws is geweest, maar het kan ook iets zijn dat juist niet in het nieuws is geweest. Vast onderdeel is wel dat iets of iemand die avond even op ludieke wijze op de hak wordt genomen. Dat kan heel ver gaan, maar er is een gouden spelregel bij het speulen: een speuler en iemand die gespeuld wordt, moeten elkaar na een voorstelling gewoon in de ogen kunnen kijken en moeiteloos samen een biertje kunnen doen. 

De kritische noot en de scherpe randjes hoeven zeker niet geschuwd te worden, maar het moet wel kloppen wat er gespeuld wordt. En iemand die gespeuld wordt, moet ook moeiteloos naar een voorstelling over zichzelf kunnen kijken zonder het gevoel te krijgen te kakken te worden gezet of dat er ‘geheimen’ worden onthuld die ten koste gaan van relaties en goede verhoudingen. De speulers zijn tijdens het spel onherkenbaar is, maar het is na afloop niet ongebruikelijk dat speulers zich bekend maken, zodat duidelijk is wie wat heeft gespeuld.

Het speulen is over het algemeen in de loop van de avond, daarna is het volop feest op het eiland. Een buitenstaander wil Ouwe Sunderklaas nog wel eens als carnaval zien, maar dat is niet het geval. In Brabant (en een paar plekken boven de rivieren) wordt carnaval gevierd. Ouwe Sunderklaas is een Texels volksfeest dat al sinds mensheugenis bestaat. Het is een traditie die ook van ouders op kinderen wordt overgedragen.

Elk Waddeneiland kent in december een soortgelijke variant van het volksfeest. Op Vlieland heet de traditie ‘opkleden’. Hier gaan Vlielanders onherkenbaar verkleed langs de huizen waarbij ze stilzwijgend iets uitbeelden dat het afgelopen jaar op het eiland heeft gespeeld. 

Terschelling kent Sunderum waarbij bewoners van het eiland onherkenbaar verkleed langs de huizen waarbij geraden moet worden wat er wordt uitgebeeld (zaken die zich op het eiland hebben gespeeld) en welke eilandgenoten achter de vermommingen schuil gaan.

Ameland kent op 5 december Sunneklaas en dat is van oudsher de besloten variant van de tradities. Wie de tradities kent, snapt dat Ameland tijdens Sunneklaas even het domein van de bewoners zelf is. Schiermonnikoog kent Klozum en daarbij gaan mannen en vrouwen verkleed langs de huizen om wat uit te beelden, waarna de spelers zich aan het einde van de avond ook bekendmaken.