Zalen, pijpen, stallen: binnenkijken in Texelse monumenten

Voor wie er elke dag koffie drinkt wordt het haast gewoon, maar voor anderen is het toch een indrukwekkende ruimte: de Polderzaal in het Polderhuis aan de Vismarkt in Den Burg. Zaterdag is dit één van de bijzondere ruimtes die zijn opengesteld in het kader van Open Monumentendag.

Dat is in het geval van de Polderzaal wel een beetje bijzonder, want eigenlijk is dit gebouw geen monument. Al heeft het zeker de potentie om dat wel te worden, door de vele historische details en de eenheid van architectuur. In 1929 ontwierp een architect uit Voorburg dit Burger pareltje. Albert van Essen heette deze architect en zijn werk wordt gerekend tot de ‘Nieuwe Haagse School’. Dat deze bouwstijl overeenkomsten heeft met de bekendere Amsterdamse School, die even verderop in Den Burg is vertegenwoordigd aan Binnenburg 6. Opmerkelijk: van dát pand is niet bekend wie de architect is, volgens sommige is het net als het Polderhuis óók ‘een echte Van Essen’. Maar dat is dus niet bewezen.

Buitenkans

Verhalen te over dus, en dat is nog maar het begin. Want wie op Open Monumentendag op pad gaat, bezoekt natuurlijk niet alleen het Polderhuis. Alleen al in Den Burg zelf zijn er nog drie andere monumenten, met nog twee andere in het buitengebied van Den Burg (De Waddel en de schapenboet aan Pontweg 116). 

Van de Burger monumenten is het woonhuis aan Weverstraat 99 misschien nog wel het bijzonderst, omdat we daar op andere dagen echt niet zomaar naar binnen kunnen wandelen. Dit woonhuis had talloze beroemde inwoners en had op die manier een speciale rol in de eilander geschiedenis. Een ‘buitenkans’ en precies het soort openstellingen waar de liefhebbers van Open Monumentendag vroeg voor uit de veren komen. Maar wie toch bezig is zal de Oudheidkamer en de Burghtkerk vast ook niet overslaan.

Eendenkooi

Het typeert Texel dat er niet alleen stenen monumenten zoals kerken en huizen meedoen. Ook de Korverskooi in De Koog is open en dat biedt een mooie gelegenheid om eens van dichtbij mee te maken hoe vrijwilligers een indrukwekkende hoeveelheid werk verzetten om de historie van deze verstilde plek te bewaren. Over de kooi en de vrijwilligers verscheen in de Texelse Courant van dinsdag 2 september een uitgebreide percentage.

Ook de molens van Oudeschild en Het Noorden zijn op Open Monumentdag geopend. Verder kan er als gezegd een schapenboet worden bekeken en is de authentieke stolpboerderij ‘De Nes’ aan Nesweg 10 open voor publiek. Daar kunnen bezoekers een kijkje nemen in de historische koestal, die intact is gebleven, een bijzonderheid voor Texel. 

Kerken

Uiteraard zijn ook de nodige kerken te bezichtigen. Daaronder ook een jarige, het kerkje van Den Hoorn jubileert en is 600 jaar oud. Hoe oud de kerk van Oosterend is, dat is nog onderwerp van onderzoek, maar wie daar de laatste inzichten over wil vernemen doet er goed aan ook deze kerk mee te nemen op de tocht langs Texelse monumenten. In beide dorpen zijn ook de doopsgezinde kerkgebouwen, bekend als ‘Vermaning’, te bezichtigen. Ook in De Koog en De Waal zijn de oude dorpskerken open en in De Cocksdorp doet de Francisca Romanakerk mee.

Boekje

Nog niet genoemd, wel de moeite waard: de Eilandgalerij in Zuid-Eierland, een historisch schoolgebouw, het Walvisvaardershuisje in Den Hoorn en Museum Waelstee in De Waal. Plekken die natuurlijk ook op andere dagen toegankelijk zijn, maar mooi passen in een fietstocht langs alle monumenten.

Meer informatie over de precieze tijden is te vinden op de website van Open Monumentendag, of in het informatieboekje dat bij de deelnemende locaties is te vinden.