Stripalbum en lespakket over oorlog op Texel

De stichting Veteranen Texel is gebouwd op drie pijlers: bijeenkomsten waar de 75 militaire veteranen op het eiland hun ervaringen kunnen delen, het geven van bekendheid aan wat hun werk voor ons betekent en educatie. Over die laatste ging het woensdagmiddag in het proeflokaal van Familiebrouwerij Diks.

Daar werden de plannen ontvouwd voor het uitbrengen van een stripalbum en een lespakket over de Tweede Wereldoorlog op Texel; in het bijzonder de Georgische opstand op 6 april 1945, waardoor de oorlog op Texel na de bevrijding nog ruim twee weken voortduurde en dit eiland in Europa het laatste slagveld in de Tweede Wereldoorlog werd. 

Kennis neemt af

Overbodig is het lespakket niet, want deze week kwam ook uit dat onder de jongeren de kennis van de geschiedenis en de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog schrikbarend afneemt. Dat geeft voeding aan verschijnselen als antisemitisme en extremistische complottheorieën. Daartegen zijn de Texelse veteranen in actie gekomen. “Wij zijn militairen die op missie zijn geweest, ons opofferingen hebben getroost en zelfs verliezen hebben meegemaakt, vanuit onze overtuiging dat vrede, vrijheid en veiligheid geen abstracte begrippen zijn, maar kernwaarden”, aldus Martin van Daalen, voorzitter van de stichting Veteranen Texel.

De opstand

Tussen 6 april en 20 mei 1945 vielen onder de Texelse bevolking 120 doden, sneuvelden 560 Georgiërs en een onbekend aantal, maar zeker ook honderden Duitsers. De Georgiërs waren troepen uit de Sovjetunie, die zich bij de Duitsers aansloten nadat zij gevangen waren genomen. Toen Duitsland de oorlog ging verliezen, wilden ze niet als landverraders terugkeren naar de Sovjetunie en sloegen ze aan het muiten. Honderden Duitse soldaten werd de keel afgesneden en dat leidde tot een bloedige strijd met grondgevechten en bombardementen, waarin vooral de dorpen Den Burg, De Cocksdorp en Oudeschild zwaar werden getroffen. Tot aan de opstand was Texel de oorlog redelijk goed doorgekomen.

Stripalbum

De veteranen namen het initiatief tot het maken van een stripalbum, dat bij de herdenking van de Georgische opstand, in 2025 tachtig jaar geleden, moet worden gepresenteerd. Daaraan wordt ook een lespakket verbonden, voor groep 8 van de basisschool en de brugklas van het voortgezet onderwijs. De veteranen slaagden erin 50.000 euro aan sponsor- en subsidiegeld bij elkaar te krijgen, om het project mogelijk te maken. Het wordt ondersteund door een comité van aanbeveling van twaalf personen en een projectteam van specialisten, onder meer uit het onderwijs en bijvoorbeeld ook de Texelse documentairemaker Arnold van Bruggen.

Historisch juist

Het stripverhaal is geschreven door Eric Hercules, professioneel scenarist te Den Burg. “Het is het meest bijzondere dat ik hier heb kunnen doen en ik was best ontroerd toen het me werd gevraagd. Hier heeft een guerrillaoorlog gewoed en zijn bombardementen geweest. Vooral in Den Burg, De Cocksdorp en Oudeschild hebben de mensen verschrikkelijke dingen meegemaakt”, aldus Hercules. Zijn verhaal voor de beeldroman is historisch juist, maar de personages zijn bedacht. Het draait om een Amsterdams meisje, dat in de hongerwinter bij een boerengezin op Texel terechtkomt en naar buiten loopt in de nacht van de opstand. Bij een van de eerste tekeningen die worden getoond valt op dat het gezin geen vader heeft. Die is door de Duitse bezetters opgepakt tijdens een razzia en tewerkgesteld in Assen. En zo gaat het verhaal een lage drempel over, om tot de doelgroep door te dringen. Volgens Van Daalen gaat het er niet om mensen in te delen in ‘goed’ of ‘fout’. “In oorlogstijd kun je voor een dilemma komen te staan: aan wie bind ik me of bind ik me aan niemand. Dat hadden niet alleen de Texelaars, maar de Georgiërs en de Duitsers net zo goed. Het is belangrijk dat de kinderen zichzelf de vraag stellen en nadenken over wat goed of fout is.”

Deadline

Momenteel wordt aan de tekeningen gewerkt door Fred de Heij. Het tekenen is nog altijd handwerk, eerst grof met potlood en dan het fijne werk met pen; het inkleuren gaat met de computer, evenals het vullen van de tekstballonnetjes. Woensdagmiddag waren de eerste drie pagina’s klaar. Er worden twee of drie pagina’s per dag afgeleverd, begin april moet het album er liggen. “Dat is haalbaar als er geen gekke dingen gebeuren”, aldus uitgever Rob van Bavel. Hij werkt al vijftien jaar met Hercules samen en komt ook veel op Texel. Zijn Uitgeverij L is de belangrijkste uitgever van Nederlandse stripalbums.

Onderwijs

De albums zullen gratis aan de scholen op Texel worden verstrekt. Er zijn grofweg 1500 leerlingen op het eiland; 900 op de basisscholen en 600 in het voortgezet onderwijs. Namens het onderwijs toonde Bas Neutkens, directeur van de Jozefschool en de Kompasschool in Den Burg, zijn blijdschap over dit initiatief. “In het onderwijs hebben we de opdracht les te geven in de geschiedenis van Nederland en dat is langzaam aan het verschuiven. In plaats van feitjes uit een boekje te leren, ontwikkelen de kinderen vaardigheden als kritisch denken en onderzoek doen in de vorm van projecten. Daarbij moeten we hun ook de lokale geschiedenis meegeven. Voor landelijke uitgevers is dat niet interessant. Gelukkig werken we goed samen met de Texelse musea, maar er is altijd nog winst te behalen. Daarom zijn we hier erg blij mee. Die strip is superleuk en met het lespakket kunnen we vervolgens ook de diepte in. We gaan ermee aan de slag!”

Herdenking

In 2025 is het tachtig jaar geleden dat de Tweede Wereldoorlog afliep. Dan zullen ook veel herdenkingsactiviteiten op Texel plaatsvinden. Een goed moment om dit bijzondere element uit plaatselijke historie bij de jeugd tussen de oren te krijgen. Daarvoor is bij de kinderen van nu meer nodig dan het stampen van feitjes en het bezoeken van oorlogsmusea die niet altijd even boeiend zijn ingericht. Ook zal voor de herdenking de samenwerking met het onderwijs en de musea in Den Helder worden gezocht. De marinestad werd zwaar getroffen in de oorlog en maakt, net als Texel, deel uit van de verdedigingslinie Atlantikwall.

Persoonlijk verhaal

Texelaar Arnold Langeveld vertelde een persoonlijk verhaal over het einde van de oorlog op Texel. Zijn grootvader stierf destijds aan de gevolgen van een schotwond. “Mijn vader heeft daar zijn verdere leven lang mee rondgelopen. Zelf heb ik de oorlog niet meegemaakt, maar daardoor zit de oorlog wel in mij. Mijn vader raadde me af in de politiek te gaan vanwege de afrekencultuur die daar heerst, maar zijn verhaal maakte zo veel indruk op mij, dat het me heeft gevormd, waardoor ik toch maatschappelijk actief ben geworden”, aldus de tegenwoordige hoogheemraad van Hollands Noorderkwartier. Volgens Langeveld zou de bevrijding van Texel eigenlijk niet op 5 mei, maar op 20 mei gevierd moeten worden. Het is nu eenmaal een gevoelig punt op Texel, gezien de vele slachtoffers op het eiland, maar aan de nationale dodenherdenking en de viering van de bevrijding wil de gemeente zich niet onttrekken. Het laat zich echter raden dat ook herdenkingen zullen worden gehouden rond de Georgische opstand. Overigens werd deze in de volksmond ook wel Russenoorlog genoemd, daar Georgië onderdeel van de door Rusland gedomineerde Sovjetunie was.

Behalve het stripalbum en het lespakket voor schoolprojecten, hebben de veteranen nog een idee om de nagedachtenis aan deze oorlogshandelingen te bewaren; namelijk een route met QR-codes langs belangrijke plekken in deze geschiedenis. Daarvoor moeten nog middelen worden gevonden. Dat onderdeel zou het project helemaal afmaken en deze bijzondere Texelse geschiedenis ook voor gasten van het eiland kunnen ontsluiten.