"Bommetje in Orbáns eigen gezicht ontploft"
"We zagen de overwinning van oppositiekandidaat Péter Magyar al aankomen, maar de verkiezingsuitslag is nóg spectaculairder dan verwacht. Ik kan alleen bijna niet geloven dat Orbán zijn verlies zomaar accepteert."
Samen met een lokale fotograaf was de Texelse documentairemaker Arnold van Bruggen de afgelopen weken in Hongarije om er verslag te doen van de verkiezingen. Hij deed dat in het kader van The Europeans, een langlopend project over het tijdsbeeld en de veranderingen in Europa. "Brexit en de opkomst van extreemrechts vormden de aanleiding. Mijn idee is dat de jaren twintig een beslissend decennium in de toekomst van Europa vormen."
Het project moet in 2030 uitmonden in een vuistdik fotoboek en een tentoonstelling. Daarvoor bezoeken de makers alle uithoeken van Europa. "We kunnen niet alle landen aandoen, maar streven wel naar een zo groot mogelijke spreiding. De afgelopen jaren waren we al in Engeland, Litouwen, Frankrijk, Spanje, Slovenië, Oekraïne en voormalig Oost-Duitsland."
Een sfeer van revolutie
We spreken Arnold op maandagochtend telefonisch, een halfuurtje voordat hij terug naar Nederland vliegt. Hij is hoorbaar nog diep onder de indruk van wat hij allemaal heeft meegemaakt. "We hebben het hele land doorgereisd, heel veel mensen gesproken en verkiezingsbijeenkomsten van Orbán en Magyar bijgewoond. De bijeenkomst van Orbán was een fiasco. Alleen een klein aantal ingehuurde demonstranten was enthousiast, de rest stond er een beetje bij. De bijeenkomsten van Magyar waren een enorm succes, met een gigantische opkomst, lichten, fakkels en een sfeer van revolutie. Die sfeer heb ik eerder meegemaakt bij de omwenteling in Oekraïne. Ik ben er aan verslaafd geraakt. Je voelde de opwinding."
Terwijl de zorgwekkende opkomst van autoritaire regimes Arnold inspireerde aan dit project te beginnen, zag hij in Hongarije een tegengestelde ontwikkeling. De verkiezingsavond beleefde hij in Debrecen, de tweede stad van Hongarije, die hij "een bastion van Orbán" noemt. "Ik vroeg iedereen die ik daar sprak: wat gaat de premier doen als hij de verkiezingen verliest? Orbán heeft een heel regime opgetuigd om z'n eigen belangen te verdedigen en de Hongaarse economie weggegeven aan een groepje vrienden. Hij heeft dus een hoop te verliezen en je zou denken dat hij een nederlaag nooit zou accepteren. Maar de mensen die ik sprak hadden allemaal veel vertrouwen in de verkiezingscommissies. En al kort nadat de uitslagen bekend werden, feliciteerde Orbán zijn tegenstander. Dat was opmerkelijk."
Eigen val
Wat de situatie extra bijzonder maakt, is dat Orbán het kiesstelsel zodanig naar zijn hand zette, dat hij zo lang mogelijk aan de macht zou kunnen blijven. "Maar daardoor heeft hij z'n eigen gat gegraven. Magyar heeft 55 procent van de stemmen gekregen, maar ook 67 procent van de zetels in het parlement. Dat is niet evenredig natuurlijk, maar dat heeft Orbán zelf veroorzaakt. Het bommetje is in z'n eigen gezicht ontploft."
Terug op Texel blijft Arnold de ontwikkelingen in Hongarije nieuwsgierig volgen. "Ik kan nog niet geloven dat Orbán dit zomaar accepteert. Welke truc gaat hij uithalen? Ondertussen moeten we afwachten wat de nieuwe regering gaat doen. Magyar heeft beloofd de minderheden in Hongarije te beschermen en de vrije media in ere te herstellen. We zullen zien of hij zich aan zijn beloftes houdt."
Voor meer informatie over The Europeans: theeuropeans.org
