Biografie pionier en pleitbezorger
Als romanschrijfster is Fré Dommisse (1900-1971) vrijwel vergeten, maar in de wereld van de geestelijke gezondheidszorg leeft zij voort als pionier en pleitbezorger. Oud-Texelse en medisch historica Catharina Th. (Karin) Bakker schreef over haar een biografie.
Op vrijdag 27 maart, tijdens de Nationale Week van de Psychiatrie, geeft zij er een lezing over in de bibliotheek, in samenwerking met Nauta Boek.
Karin Bakker, die eerder ‘De lijfarts van de koning' (2020) schreef, vertelt wat haar zo aanspreekt in Fré Dommisse (kleine foto): "Dat zij schrijft over haar ervaringen in de psychiatrie. In een tijd waarin vrouwen sowieso weinig erkenning kregen. Ze schreven wel, maar hun werk werd niet echt gewaardeerd. Zij schreef over haar eigen ervaringen in de krankzinnigenverpleging. En dat was voor die tijd, de jaren twintig dus, ongekend.
Zij deed dat niet om mensen te waarschuwen voor de akelige gestichten waar iedereen het over had. Er was toen – en eigenlijk nog steeds – een enorm stigma op de psychiatrie. Zij wilde juist het publiek duidelijk maken dat je, ook al ben je nog zo van de weg, als psychiatrisch patiënt behoefte hebt aan liefde en aandacht. Ook al ben je psychotisch of schreeuw je het uit, ook al ben je vol angsten – je hebt altijd behoefte aan warmte en aandacht. Dat heeft zij in haar debuutroman Krankzinnigen heel duidelijk verwoord.
Daarna is zij met haar verhaal ook de wereld ingetrokken: met voordrachten, radiopraatjes enzovoort. Ze vroeg aandacht voor mensen zoals zijzelf.
Ze schreef vanuit de rol van patiënt. Dat was ongekend voor die tijd. Ze was heel jong toen ze voor het eerst opgenomen werd, rond haar achttiende. Het was aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. Ze kreeg natuurlijk via de kranten veel mee van wat er in de wereld gebeurde. Daarnaast waren er nog andere problemen waar ze mee kampte toen ze instortte.”
Als een psychiater nu naar haar zou kijken, wat voor ziektebeeld zou hij of zij dan zien?
“Ik denk dat ze tegenwoordig misschien zou uitkomen op borderline of een andere persoonlijkheidsstoornis. Ze werd meerdere keren opgenomen. Destijds dachten psychiaters die haar als eersten behandelden, dat zij schizofreen was. Bij haar laatste opname zag behandelaar Hendrik Breukink die diagnose. Maar hij dacht: dit klopt niet.
Hij paste een vorm van hypnose toe, waarvoor zij vatbaar bleek. Maar vooral: hij zag dat zij geen schizofrenie had, maar iets anders dat er sterk op leek. Diagnostische fouten werden destijds snel gemaakt, omdat de verschijnselen op elkaar leken.
Hij zorgde ervoor dat ze weer grip kreeg op haar leven, niet alleen door die behandeling, maar ook door haar toe te staan te gaan studeren, te schilderen, te tekenen en te schrijven. Hij stimuleerde haar om dingen te doen. Daarvóór mocht ze eigenlijk niets. Ze moest vooral rusten en de hele dag niets doen – vreselijk.”
Wat kunnen we verwachten op de lezing?
“Ik vertel over Fré Dommisse. Maar ook iets over de psychiatrie op Texel. Ik ben me daarin nu een beetje aan het verdiepen. In het verleden heb ik voor mijn proefschrift onderzoek gedaan op Texel. Ik heb toen twee huisartsen geïnterviewd over hoe zij vroeger omgingen met patiënten met psychiatrische problemen: dokter Siebenga en dokter Coutinho.
Tegenwoordig zie je ook veel jongeren met psychische problemen. Daar wil ik op inhaken. Geestelijke gezondheidsproblemen is iets wat deze tijd met zich meebrengt. Net zoals Fré Dommisse in háár tijd als jongere tegen moeilijkheden aanliep. Toen de Eerste Wereldoorlog. Nu is er ook oorlogsdreiging, het klimaatvraagstuk en woningnood. Die zorgen voor gebrek aan perspectief.”
Werk je al aan een nieuw boek?
"Ja, ik ben met iets bezig. Ik heb al eerder onderzoek gedaan naar de geschiedenis van medische fouten - ‘Tweehonderd jaar medische fouten in Nederland'. Ik ben nu op zoek naar financiering om daar een groot project van te maken. Als dat lukt, wordt het een omvangrijk onderzoek waar ik voorlopig wel even zoet mee ben. Ik denk wel dat dit dan mijn laatste boek zal worden… Alhoewel….”
Vrijdag 27 maart, aanvang 19.30 uur in de Bibliotheek aan de Drijverstraat. Entree is gratis, wel graag aanmelden via de website kopgroepbibliotheken.nl. Na afloop is er gelegenheid om na te praten en het besproken boek aan te schaffen en te laten signeren.
Gerard Timmerman
