Allemaal
erfgoed,
allemaal
Texels
Tuunwalle, sképeboete, het Texels dialect. Houten torens en oude stenen of zelfs deze krant. Het kan allemaal gezien worden als echt Texels erfgoed en dus heeft het de belangstelling van erfgoedmuseum Waelstee in De Waal. In opdracht van het museum-in-verbouwing zijn kunstenaars en scholieren op zoek naar nieuwe antwoorden op de vraag wat Texels erfgoed is: 'Waar het eiland blijft...'
Het was de dag ná Ouwe Sunderklaas. Menig Texelaar sliep zijn roes uit. Een enkeling bereidde zich vast voor op het 'naklazen', immers ook traditie. Jonge vogelaars ontdekten de maskergors en lokten zo talloze andere vogelaars naar het eiland - óók een heel Texels verhaal. En in De Waal, in het gebouw van Museum Waelstee waar de verbouwing intussen begonnen was, kwamen vijf hier opgegroeide eilanders samen om te spreken over kunst en erfgoed.
Hun namen zijn voor wie de 'erfgoedbril' eenmaal opheeft interessant genoeg, want daar zit toch wel een mooi Texels tintje aan. Roos Tijssen, Marloes Roeper, Noa Boon, Marten Boon en Jaas Roeper. "En toch geen directe familie, maar in de verte vast", zegt Nina Schilling daarover. "Dertien december was het begin. Na de 'open call' waren dit de vijf kunstenaars waarmee we verder gingen."
Vernieuwing
Die open call kwam er naar aanleiding van de vernieuwing van Museum Waelstee. Wat ooit begon als een museum vol boerenwagens groeide gaandeweg uit tot een breder museum, voor al het Texelse erfgoed. Maar die groei is een geleidelijk proces geweest. Het museum was in basis nog altijd die sierlijke oude boerderij met tentoonstellingsruimtes. Nadat de nodige fondsen waren geworven ging dit 'gezellige museum', zoals vrijwilligers het in deze krant omschreven, aan het einde van 2025 dicht en nu vindt er een grote verbouwing plaats.
Ná die verbouwing zal Museum Waelstee zeker zelf een antwoord geven op de vraag wat nou Texels erfgoed is. Voorzitter Jan Beijert gaf al eerder prijs dat óók de Texelse Courant onderdeel zal zijn van dat antwoord. Verder krijgt ook het dialect een plek in de nieuwe presentatie en vanzelfsprekend zullen iconen als het Texelse schaap, de tuinwallen en de schapenboeten, niet ontbreken.
Maar Waelstee wilde de vraag nóg eens stellen, op zoek naar een breder antwoord. Niet dat het ene antwoord beter is dan het andere. Maar een nieuw antwoord kan wel prikkelen en dat past bij wat het museum wil. In het 'Erfgoedlab' moet de zoektocht naar dat bredere antwoord centraal staan.
Daarom kwam er die 'open call', in het najaar van 2025: "Ben jij opgegroeid op Texel en afgestudeerd, of bijna afgestudeerd, aan een kunstacademie? Meld je dan aan voor onze open call! Wij vragen je een nieuw werk te maken waarin jouw eigen perspectief op het erfgoed van het eiland centraal staat." En alle disciplines zijn welkom, voegde het museum daaraan toe.
Vijf autonome kunstwerken: ieder geeft zijn eigen interpretatie van Texels erfgoed
Roots
"We hadden wel echt criteria inderdaad", blikt Nina Schilling terug in gesprek met de Texelse Courant. Samen met Maarten Roeper vormt ze bureau VIND, dat vaker musea en erfgoedinstanties begeleidde bij artistieke projecten. Ook met Waelstee werkte VIND eerder samen en nu deden ze de fondsenwerving voor het Erfgoedlab.
Het project 'Waar het eiland blijft' is het eerste luik van dit Erfgoedlab van Museum Waelstee. Het museum wil de vragen over wat Texels erfgoed is blíjven stellen, ook in volgende jaren. Met nu dus de eerste lichting, die startte op de 13e december.
"We vonden het echt belangrijk dat deze kunstenaars hier opgegroeid waren", legt Nina uit. "Ook wilden we dat ze jonger waren dan dertig." Zo selecteerde het museum op een open, maar niet geheel onbevangen blik. De kunstenaars hebben immers wel allemaal een band met Texel.
"We zouden er vijf selecteren. Maar eigenlijk vonden we een zesde kunstenaar zó goed, dat we haar ook hebben gevraagd om betrokken te blijven. Dat is Myrthe van Heerwaarden. Zij is illustratrice", vertelt Nina. "Ze is nu prachtige tekeningen aan het maken voor de kinderroute in het vernieuwde museum."
Zes keer Texels dus, alles bij elkaar opgeteld. Die Texelse roots zitten in meer dan alleen die mooie achternamen. "Het eiland komt echt terug in het werk waar deze kunstenaars nu mee bezig zijn. Roos is gefascineerd door de geluiden van Texel en Jaas is bezig foto's te maken van bijzondere plekken op het eiland", legt Nina uit. "Ik kan me nog best voorstellen dat die schapenboeten daar ook nog wel een keer tussen zitten, maar het leuke is dat al deze kunstenaars ook met andere, niet-traditionele dingen komen die ze als erfgoed ervaren."
Anders
Het museum mist zijn doel dus niet. Het is de bedoeling dat dit verhaal wat toevoegt aan de collectie die nu in opbouw is.
"Het leuke is dat ze alle vijf ook echt wat anders doen", verhaalt Nina enthousiast. "Roos is dus bezig met geluid, Jaas met foto's. Marloes schildert. Marten werkt aan een lichtobject en Noa maakt een kunstwerk met textiel. En dan niet klederdracht of zo, ook zij gaat weer op een heel eigen manier aan de slag met de stof die het eiland biedt."
Vormen, texturen, geuren, kleuren, geluiden - alles wat Texelaars op hun eiland ervaren kan erfgoed zijn, of worden. Ook iets dat in eerste instantie niet als erfgoed bedoeld is. De stolp waar straks een deel van de collectie van Museum Waelstee in staat is gemaakt van juthout, een sprekend voorbeeld van hoe min of meer toevallig, met wat gevonden was na een storm, iets nieuws werd gemaakt dat nú toch onmiskenbaar erfgoed is. Kunstenaars kunnen ook door keuzes die zij maken iets wat voorheen alleen een gebruiksvoorwerp was, de betekenis van een kunstwerk geven.
School
De vraag wat kunst is, wat erfgoed is, en wat nou Texels, die wordt ook op OSG De Hogeberg gesteld. Volgende week is het Kunstweek op school en dan zal Rikke Vet, die ook betrokken is bij het Erfgoedlab van Waelstee, samen met OSG-leerlingen het thema verder uitwerken. De vijf geselecteerde kunstenaars van het volwassenenproject komen dan ook naar school om over kunst, erfgoed en ieders ideeën daarover te praten.
"We hopen echt op een uitwisseling: beginnen met een gesprek over erfgoed", vertelt Rikke, die al even enthousiast is over de veelzijdigheid van het project. "Ik loop zelf stage bij Maarten en Nina", legt ze uit. "Wij hebben dan ook samen met het museum de kunstenaars geselecteerd. Op school is het nog vrijer geweest: alle leerlingen die dat leuk vonden mochten meedoen. Dat zijn vijftien leerlingen, van alle leeftijden, uit alle klassen. Heel leuk."
Die leerlingen gaan aan de slag met fotografie. Er is dus in dit geval voor één discipline gekozen, maar hoe dat precies gaat worden ingevuld, dat mogen de leerlingen zelf weten. Bewerkte foto's, of juist ruwe foto's; met het voorwerk in de presentatie of juist niet; dat zijn zaken die de leerlingen zelf bepalen. "We laten de leerlingen experimenteren met fotografie. Donderdag maakt iedere leerling een definitief fotokunstwerk en dat stellen we vrijdag tentoon in de school. Daarna komen ook deze foto's naar het Erfgoedlab van Waelstee."
Rikke vervolgt: "Het museum stelt echt die vraag, niet alleen aan jonge kunstenaars, maar ook aan scholieren: wat zien Texelaars als erfgoed? Misschien wel de fietsroute naar school, dat mág. Er zijn geen foute antwoorden. Zelf noem ik Struun als voorbeeld. Wat ik in die winkel vind, al die spullen die van Texelaars zijn geweest, dat vind ik ook Texels Erfgoed."
Zo krijgt de zoektocht naar erfgoed steeds nieuwe dimensies. Van een schapenboet tot de kringloopwinkel, en dus ook de route van de ene naar de andere plek: het kunnen allemaal onderwerpen zijn voor kunst in het Erfgoedlab.
Open
De eerste resultaten van de grote zoektocht zijn dus volgende week al te zien op de OSG, als voorproefje. Maar de echte expositie in het echte museum laat nog op zich wachten. Voorlopig is de verbouwing nog lang niet klaar.
Eerder al berichtte deze krant over een collectie schilderijen van Blok van der Velden die door Galerie Kilf ART was geschonken aan het museum. Ook dát is een stap op weg naar een nieuw verhaal, een nieuw museum. Zo worden generaties verbonden, de geschiedenis met de toekomst, het klassieke met het eigenwijze.
Nina verwacht dat de grote heropening 'medio 2026' zal plaatsvinden. Dat is dus nog geen exacte datum, er is nog veel te doen. Maar zeker is dat naar die opening zal worden uitgekeken. Door scholieren, door jonge kunstenaars, door de vrijwilligers van het museum... Uiteindelijk, in de breedst mogelijke zin, door alle Texelaars. Want het is hún verhaal dat Waelstee wil gaan vertellen.
Marcel Plaatsman
