Tessels skriêve


Over òlles wòt hier skreve staat ken fònzellef debateerd worre. 'n Goêd moment deerfoor is de middag dòt de dialektklub samekomt òn de Burreg, de vierde dingesdag fòn de maand om twie uur. 't Idee is aardig sòt: krònt op tafel, prate maar, en ieder sien beklag doên late ok, wònt 't staat der olle kere toch net weer aars in òs dòt we 't zéllef sèègge souwe. 't Liekt wel wòt op 't pergramma oppe radio weerover leste week wòt in de krònt sting. Leze, prate, en je eige fooròl free foele om òlles te sèègge, deer gaat 't om.

In de redaksiemeel kwamme wòt opmerkings binne over woorde en spellings zó òs dòt se hier in de kolom staan hèèwwe. Simon Dros uut Ouweskil seit deer mitiên bee: ik gaan uut fòn hoe ik 't sèèg, dòt ken in 'n aar durrep weer aars weze. Of in 'n are femielie/fermielje/femielje, om maar geliek mit de fariasie/variasie te beginne. 't Ken in 't Tessels nou iên keer 'n berreg konte uut. 't Is giên opskreve taal, giên standaardtaal weer òlles zówòt òl 'n keer over seid is. Dòt is ok net mooi òn 't Tessels...


Der wòzze dus dinge weerover strukeld wier... Eerst 'n uutspraakprobleem. Wònt de f- of de v-, fooròn òn 'n woord, wòt moet dòt nou weze? In 't woordeboek van Keyser is 't 'fòn' en werrekwoorden beginnen nagòl d'rs mit 'fer-', wòt 'ver-' is in 't Nederlòòns. "Weerom 'n f", fraagt Dros sien eige of. Maar bee 'vrage': most dòt niet 'frage' weze? 

Wel, bee Keyser is dòt leste woord echt 'vraage'. Bee Keyser is der 'n onderskeid tusse f en v weer of de woordeboekeskriêver zellef nagol persies in is. Keyser skreef over 'n are ferzamelaar fòn woorde, S. de Boer: "Bovendien hoorde De Boer het verschil niet tussen stemloze en stemhebbende medeklinkers, met name aan het begin van een woord", nou, deer spreekt wel uut dòt hee docht dòt ie 't zellef beter wist. Dus òs hee 'vraage' skriêft en 'fònzellef' of 'fertaale', dòn moet 't zó weze en niet aars.

Maar foor 'n aar is het dus evegoed wél aars. Hieruut komt fooròl na fore dòt f, v, en trouwes ok s, z, in 't Tessels méést niet goêd uut mekaar te houwe benne. Maar die klanke benne der in òlle gefòòl wel, zó òs 'n Tesselaar 'vles' sèègge ken, of 'zéé', deer is wel wat ampartenigs òn hoor. Maar gaan der maar d'rs regels foor make. De beste regel is dòn toch maar dòt òlles ken, maar dòt foor wie kieze wil, Keyser der destin wòt over op pampier set het.


Dòn nag wòt woorde:

'ulusies' - Ja, illusies, ulusies, die komt wel uut 't hóófd fòn onze dialektredakteur. Ik hoorde mien oudtònte dòt 'n keer zó gebruke: "je het wel ulusies", dòt betekende dòn: je het gróótse plònne, ideale. In die betekenis komt 't ok 'n keer foor in 't fuljeton 'Isola Bella' deur Emma van Burg (die hiêtte eigelijk Timmer): "Zijn illuzies sprak hij soms tegen haar uit - op een boerderij, verder komen..." Maar goêd, illuzies, ulusies, deer sit ok niet feul tusse, kwa uutspraak. 't Gaat hiêr fooròl om de betekenis die in 't Tessels aars is dòn in de standaardtaal.

dialekte = diejelekte. Nou, zó klinkt 't hoor. Maar òs 'n overkònter 'dialect' uutspreekt maakt ie dòt der ok wel fòn. In deuze rebriek hèèw ik 't méést over 'dialekt' hòd maar deer magge de mèènse dus ok 'diejelekt' foor leze.

òllien – òllienderig. Dòt ken wel beiegaar en 'òlliênig' bestaat ok. Bee dòt leste woord hoort meskien meer de betekenis 'eenzaam': "Ik sit hier maar zó òlliênig..." 

feerder = vôrder. Ok 'n interessònte ferskeieheid, 'véérder' en 'vòòrder' skriêft Keyser (mit v). Dòt ken heel best fòn 't durrep ofhonge ok. Wòt sèègge de lezers?

beefoorbeeld = bevobbeld. 't Eerste is hillegaar uutskreve, 't twiede meskien wel erreg na de mond. Maar mag beiegaar fònzellef. 

skoêre = skoore. 'Skouwers' zelle we nou eerder sèègge, maar hiêr most 't 'n ouwe forrem weze. Keyser geeft der twie en die benne persies 'skóór' en 'skoêr'. Kieze wòt je 't mooiste fiendt denk? 



En dòn: "Biebel hèèuw ‘k nag nooit hoort! Bijbel", skriêft Dros, en deer het ie geliek òn ok. Tesselaars zelle toch eerder Bijbel sèègge. De taal fòn de kerrek is nou iên keer toch fooròl Nederlòòns. Deer gong 't doe òn De Hore ommers ok over. We pakke Keyser der nag iên keer bee: Bijbel, seit die mòn, en die wist der toch wòt fòn. Maar dòn, in 'n òntekening derachter: "Vroeger zei men ook wel biebel."

Kom der maar 's uut, uut òl dòt Tessels fòn òl die mèènse en impesònt toch òl twie ééuwe skriêveree...